Greenwich · 1 dk okuma
Her haritanın bir sıfır noktası vardır
Boylamların başladığı çizgi neden Londra'nın bir banliyösünden geçer? Sıfır noktası bir doğa yasası değil, bir anlaşmadır.
Bir haritaya baktığınızda gördüğünüz her koordinat, aslında bir yerden ölçülmüştür. Enlemler için başlangıç doğaldır: Ekvator, gezegenin kendi geometrisi tarafından belirlenir. Ama boylamlar için böyle bir doğal başlangıç yoktur. Küre her yönde simetriktir; “burası sıfırdır” diyebileceğiniz özel bir meridyen, doğada bulunmaz.
O hâlde birinin karar vermesi gerekiyordu.
Bir çizgiyi seçmek
Tarih boyunca farklı uygarlıklar başlangıç meridyenini farklı yerlere koydu. Kimi Kanarya Adaları’nı, kimi Paris’i, kimi Kudüs’ü ya da İskenderiye’yi merkez aldı. Her harita kendi başlangıcını çizdiği için, iki farklı ülkenin haritasındaki koordinatları karşılaştırmak neredeyse imkânsızdı.
1884’te, dünyanın dört bir yanından temsilciler Washington’da toplandı ve bir uzlaşmaya vardılar: başlangıç meridyeni, Londra yakınlarındaki Greenwich Gözlemevi’nden geçen çizgi olacaktı.
Sıfır noktası keşfedilmez, üzerinde anlaşılır. Coğrafyanın en nesnel görünen sayısı, aslında bir diplomasi ürünüdür.
Neden Greenwich?
Bilimsel bir zorunluluktan çok, pratik bir sebepti bu. O dönemde dünya denizciliğinin büyük bölümü zaten Greenwich referanslı haritalar kullanıyordu. Var olan alışkanlığı resmîleştirmek, herkesi yeni bir sisteme zorlamaktan kolaydı.
Bugün telefonunuz size konumunuzu söylerken verdiği boylam değeri, hâlâ o 1884 anlaşmasına dayanır. Uydular, atom saatleri, milyarlarca cihaz… hepsi, bir buçuk asır önce bir salonda alınan ortak bir karara yaslanır.
Haritalar bize dünyayı olduğu gibi göstermez. Bize, dünyayı birlikte nasıl anlamaya karar verdiğimizi gösterir.